KETEN – ORMANI KEŞFET
Lifleri Dokumacılıkta, Tohumları Sağlık Amacıyla Kullanılan Bir Bitki
Keten Linaceae yani ketengiller familyasına ait bir bitkidir. Ailenin en önemli üyeleri, anayurdu Akdeniz Havzası olan Linum türleridir. Bitkinin yayılış alanı ve çeşitliliği bakımından Balkan Yarımadası ve Anadolu dünyadaki en önemli bölgelerdir. Hatta bu cinsin gen merkezinin Anadolu olabileceği düşünülmektedir. Türkiye’de 25’i endemik olmak üzere 53 Linum türü bulunur. Latince adı Linum usitatissimum olan tür en yaygın ve en bilinen keten türüdür. Türkiye’de Karadeniz, Marmara, Ege ve İç Anadolu bölgelerinde yetişir. Boyu 30 ila 80 cm, mavi güzel çiçekli, tek yıllık bir bitki olan bu keten türünün biri uzun, diğeri kısa olmak üzere iki farklı formu bulunur. Uzun boylu olup yüksekten dallanan ve kuvvetli liflere sahip olan keten formundan lif, kısa boylu ve kısmen alçaktan dallanan keten formundan ise yağ üretilir.
Keten tohumları 4-6 mm uzunlukta, yumurta biçiminde, yassı, parlak, kırmızımtırak esmer renkli ve kokusuzdur. Ketenin tıbbi değeri tohumlarının yağ, protein ve lif bakımından zengin bir içeriğe sahip olmasından kaynaklanır.
Keten sadece günümüzde değil, tarih boyunca kullanılan ve kültürü yapılan bir bitkidir. Bazı kaynaklarda M.Ö. 3500-4000 yıllarında Mezopotamya ve Mısır’da keten tarımı yapıldığı belirtilir. Mısır ve Hindistan’da elde edilen bulgular ketenin çok eski zamanlarda giysi ve yelken yapımında kullanıldığını gösterir. Mısır piramitlerindeki mumyaların keten bezleri ile sarıldıklarına dair bulgular da bulunmaktadır.
Keten; liflerinden kumaş, tohumlarından ilaç yapılan önemli bir endüstri bitkisidir. Ayrıca kavrulan tohumları gıda olarak tüketilir; bisküvi, kek, çorba gibi hazır gıdalara katkı maddesi olarak eklenir. Keten tohumları kavrulduktan sonra öğütülüp sıkılmasıyla, bezir yağı olarak da bilinen keten tohumu yağı elde edilir. Kızılımsı esmer veya yeşilimsi esmer renkli, özel kokulu bir yağ olan keten tohumu yağı doymamış yağ asitlerince zengindir. Tohum yağından boya, cila, matbaa mürekkebi imal edilir. Bitki artıkları ise hayvanlara yem olarak verilir. Kısacası keten, topraktan alındığında neredeyse tamamına yakını değerlendirilebilen bir bitkidir.
